Zappa Plays Zappa: 2015 world tour

Een concertbespreking van het optreden in TivoliVredenburg van 23 oktober 2015. Vieren van het 40-jarig bestaan van het album 'One Size Fits All' en het 10-jarig bestaan van Zappa Plays Zappa

Eindelijk was het zover: Dweezil Zappa betrad het podium van Pandora in TivoliVredenburg en begon met zijn bandmaten aan de viering van 40 jaar One Size Fits All. Sinds ik de aankondiging van de tourdata in Nederland op Facebook las, verheugde ik mij al op dit optreden. En niet zonder reden. Ik weet namelijk uit ervaring hoe goed Zappa Plays Zappa is. Dichterbij een livesensatie van Franks muziek zal ik nooit komen. Wie anders dan Dweezil, Franks oudste zoon, kon de muziek zo brengen als hij ooit bedoeld was en live gespeeld werd? Ik ben van een generatie die niet opgegroeid is met Zappa's muziek, en ik heb daardoor nooit een concert kunnen bezoeken van Frank Zappa zelf. Dat 'gemis' compenseer ik nu met de concerten van Zappa Plays Zappa. Samen met drie vrienden, ook liefhebbers, hebben we onwijs genoten.

Biografie van de band

Dweezil Zappa (5 september 1969) speelde als kleine jongen al gitaar. Op hele jonge leeftijd mocht hij van zijn vader solo's inspelen op enkele nummers en werd hij meegenomen op tour naar Engeland. Toen zijn vader overleed (4 december 1993) was Dweezil een jong volwassen man van 34. In de jaren die volgden raakte Dweezil overtuigd dat er iets moest gebeuren om het werk van zijn vader te eren. Het viel hem op dat er een enorme generatiekloof was. Zijn generatie en de nog jongere generaties kenden de muziek van Frank Zappa niet of nauwelijks. Als ze al eens iets van hem hoorden op de radio, dan waren dat de liedjes Don't Eat the Yellow Snow of Valley Girl (dan hebben we het uiteraard over Amerika, want in Nederland hoor je slechts Dancin' Fool tijdens de Top2000). Geweldige nummers op zichzelf, maar het zette Frank als artiest weg als een eenzijdig artiest die vooral bekend was om zijn grappenmakerij. Om dat beeld bij te stellen wilde Dweezil zowel de bestaande fans als potentiële nieuwe generaties van fans blootstellen aan zijn vaders composities op een manier die hen een gebalanceerd perspectief zouden geven van het gehele oeuvre. Hij wilde de muziek spelen zoals het op bladmuziek stond. Het project Zappa Plays Zappa was geboren.

In 2004 begon Dweezil met het bestuderen van zijn vaders muziek. Hij kwam erachter dat hij zijn bestaande opvattingen over hoe je gitaar moet spelen overboord moest zetten. Hij leerde zichzelf nieuwe technieken aan waarmee hij in staat was tussenstukken te spelen op gitaar die oorspronkelijk geschreven waren voor keyboard en marimba. Gedurende dit proces kreeg Dweezil een nieuwe visie op de gitaarhals waardoor hij zijn bereik zo vergrootte waarmee hij passages kon spelen die niet eerder aangedurfd werden door wie dan ook in Franks bands. Hedentendage geeft Dweezil zelf gitaarlessen (ook online) in deze methodiek, waarin hij mensen leert om buiten de gebaande paden te denken. Toen hij zijn gitaarspel vervolmaakt had, ging hij audities organiseren. Hij wilde een band formeren met mensen die niet eerder gespeeld hadden met Frank. Met frisse, jonge muzikanten hoopte Dweezil de nieuwe generaties te bereiken. Promoters kregen lucht van Dweezils project en toonden interesse. Helaas wilden ze er een soort spektakelstuk van maken waarbij oud-leden van Franks bands op tour zouden met Dweezil. Dit was niet wat hij wilde. Desondanks gingen enkele oud-leden mee, omdat het anders niet van de grond kwam. Maar dan wel als gasten, die bepaalde shows meespeelden. De tour was een feit. Gedurende mei en juni 2006 speelden ze shows in Europa, Canada en Amerika. De tour stond bekend onder de naam Zappa Plays Zappa: Tour de Frank. De alumni-gasten waren gitarist Steve Vai, drummer Terry Bozzio en zanger Napoleon Murphy Brock. Ze speelden hoofdzakelijk nummers uit de catalogi van de jaren zestig en zeventig. Tijdens sommige shows speelden ze synchroon mee met video en audiomateriaal waarop Frank zelf te zien en te horen was. De eerste tour was een succes. Een vervolg kon dan ook niet uitblijven. In juli en augustus 2007 speelden ze een Noord-Amerikaanse tour, waarbij de drie alumni vervangen werden door 1 nieuwe, namelijk zanger Ray White.

Zappa Plays Zappa bleek een doorslaand succes. Bovendien slaagde Dweezil goed in zijn opzet om een jonger publiek aan te spreken. Het succes kreeg al een mooie eerste bekroning toen ze tijdens de 51ste Grammy Awards in februari 2009 wonnen in de categorie 'beste rock instrumentale uitvoering' voor hun versie van Peaches en Regalia. Het betekende een grootse emotionele overwinning voor Dweezil. Het sterkte hem in zijn overtuiging dat hij op de goede weg was, en dat hij met dubbele kracht en energie door moest stoten. En geschiedde. Verschillende tours zouden volgen. En, niet ongebruikelijk voor Zappa, volgden er enkele bandwisselingen. De band die in 2015 op wereldtournee is bestaat uit:
- Dweezil Zappa: gitarist, vocalen en bandleider.
- Scheila Gonzalez: saxofoon, fluit, keyboards, harmonica en vocalen.
- Ryan Brown: drums, percussie en vocalen.
- Ben Thomas: hoofdvocalen, trompet, trombone en ritmegitaar.
- Chris Norton: keyboards, viool en vocalen.
- Kurt Morgan: basgitaar en vocalen.
Centraal in de huidige tour staat het album One Size Fits All dat in 2015 zijn 40ste verjaardag viert. Het album wordt integraal uitgevoerd. Bovendien staan ze stil bij het tienjarig bestaan van Zappa Plays Zappa.1

One Size Fits All

Het laatste album dat werd uitgebracht onder de naam The Mothers of Invention stamt uit 1975. Het verscheen kort na het live-album Roxy & Elsewhere en bevat derhalve materiaal dat gespeeld werd tijdens de 1973-1974 tour. Veel van dit materiaal werd overigens opnieuw opgenomen in de studio. De band was wel hetzelfde gebleven: George Duke, Napoleon Murphy Brock, Chester Thompson, Tom Fowler en Ruth Underwood. Johnny "Guitar" Watson overdubde enkele voalen en Captain Beefheart (genoemd onder alias Bloodshot Rollin' Red) speelde enkele mondharmonica gedeeltes in. One Size Fits All behoort tot de meest toegankelijke albums van Zappa en is derhalve een aanrader voor mensen die geïnteresseerd zijn in zijn muziek maar nog niet veel kennen. Het album biedt een mooie mix tussen enkele prog rock nummers en standaard rock. Bij de prog rock moet je denken aan tracks als Inca Roads, Florentine Pogen en Andy. De standaard rock tracks zijn Can't Afford No Shoes, Po-Jama People en San Ber'dino. De prog rock nummers zijn uitgegroeid tot live favorieten. Vooral Inca Roads met z'n obscure tekst over een vliegende schotel, maar ook met één van Zappa's mooiste gitaarsolo's, is een ware favoriet. Het bleek zelfs het keerpunt te vormen in het leven van "stunt gitarist" en toekomstig bandlid Steve Vai. Toen hij de gitaarsolo hoorde had hij een reden gevonden om voor te leven, zo zei hij ooit. Maar centraal op het album staan Sofa no. 1 en Sofa no. 2. Een strumentale (no. 1) en gezongen versie (no. 2) van een waar meesterwerk. De opbouw is zo melodieus dat ik zelf altijd aan een klassiek werk moet denken a la Mozart of Beethoven. De tekst is vreemd. Het gaat over een sofa en valt terug te voeren naar de periode dat Mark Volman en Howard Kaylan (Flo en Eddie) de zangers waren van The Mothers. Het grappige aan de gezongen versie is, is dat er Duits in wordt gezongen naast het Engels. Frank Zappa had een zwak voor het Duitse volk en hun taal. Opmerkelijk detail is verder dat de initialen van One Size Fits All, OSFA, een anagram zijn van SOFA. Tenslottte hebben ze de sofa pontificaal afgebeeld op de albumhoes.2

One Size Fits All (front)

TivoliVredenburg: 23/10/15

Toen de roltrap naar de hoogste regionen van TivoliVredenburg aanging, kreeg ik een soort jeugdig enthousiast gevoel over mij. Hetzelfde gevoel als ik had bij twee eerdere concerten in De Oosterpoort in Groningen (24/05/09 en 21/11/12). Een gevoel van "Yes, het gaat nu ieder moment beginnen. Ik ga straks getuige zijn van een onwijs strakke performance van mijn favoriete muziek." Het concert werd gehouden in de Pandora zaal. Een kleine intieme zaal met plaats voor ongeveer 400 mensen, helemaal in de nok van TivoliVredenburg. Ik vond het fijn dat het een kleine intieme zaal was. Het beloofde daardoor een intens concert te worden, omdat de afstand tussen artiest en publiek klein zou zijn. Ja, zelfs knus.

Dweezil Zappa

Tegen kwart over acht betrad de band onder luid gejuich het podium. We wisten dat het album One Size Fits All integraal gespeeld zou worden, dus ik verwachtte de eerste tonen van Inca Roads te horen. Niets was minder waar. Ze begonnen aan de tune van Star Wars. Wauw, dit begon verrassend. Een erg leuke verwijzing naar de actualiteit, aangezien eind 2015 Star Wars: Episode VII - The Force Awakens in première zal gaan. Maar het is natuurlijk ook een geweldig bruggetje naar de eerste track Inca Roads, die naadloos volgde. Dat nummer gaat immers over een vliegende schotel. Geweldig, dit was een mooi begin. De band speelde strak en leek goed in vorm. De derde track Sofa No. 1 begon met een kleine misser van Sheila. Haar keyboard leek een kabeltje los te hebben zitten (het was dan ook geen echte fout). Het viel niet veel mensen op, maar een veelzeggende blik van Dweezil naar Sheila zei genoeg. Het was geen ramp, na de eerste gemiste maat, zette ze de tweede keurig in. Het was maar één van de hele kleine foutjes in een verder onwijs strakke set. Man, man, man. Iedere keer sta ik weer perplex van de kwaliteit van alle muzikanten binnen Zappa Plays Zappa, maar nog wel het meest van Dweezil zelf. Hij is echt uitgegroeid tot een ware gitaarvirtuoos. One Size Fits All was echt een traktatie. Het idee om een 'jarig' album zo in de schijnwerpers te zetten, vind ik persoonlijk mooi. Het geeft meteen een fijne structuur aan het concert. Je hebt een duidelijk deel I en een deel II waarin ruimte is voor een mix aan tracks uit het gehele ouevre van Zappa. Binnen het album viel me op dat Florentine Pogen gevolgd werd door een fantastische eindsolo op gitaar die niet op het reguliere album staat.

Sheila Kurt Ryan

Het tweede deel begon met Son of Suzy Creamcheese van het Mothers album Absolutely Free, een album uit 1967. Fijn om een track te horen uit het allereerste begin van The Mothers. Daarna volgde met My Guitar Wants to Kill Your Mama nog een relatief oudje. Luid gejuich onder een deel van het publiek ging op toen Dweezil aankondigde Imaginary Diseases te gaan inzetten. Volgens Dweezil een niet al te bekend nummer. En dat is juist, want Imaginary Diseases was weliswaar een track uit 1972, live gespeeld tijdens een tour met de zogenaamde tiendelige Petit Wazoo Band, maar tot 2006-2007 niet verschenen op een officiële release. Het was een schot in de roos. Wat een heerlijk nummer. Na twee nummers van het album Sheik Yerbouti (Dancin' Fool en I'm so cute) was het tijd voor werk van begin jaren zeventig. The Grand Wazoo uit 1972 sloot natuurlijk naadloos aan bij het eerder gespeelde Imaginary Diseases, en was toch wel één van de revelaties van de avond. Het muzikale vakmanschap spatte van het podium bij de uitvoering van dit jazz fusion werk. Ondertussen liet Dweezil zien dat hij zijn band goed kan dirigeren. Sheila speelde een waanzinnige saxofoonsolo en Dweezil was de breaks in de drumpartij van Ryan Brown aan het dirigeren. Vervolgens ging hij de band met handgebaren dwingen tot het spelen van een soort vraag-en-antwoord-spel. Ook mooi was de interactie met het publiek. Dweezil liet drie delen van het publiek afzonderlijke geluiden maken. Ik behoorde tot de groep die op cue de naam van een talkshow presentator uit Amerika moest noemen. Wink Martindale was diens naam. Dweezil kreeg hiermee het publiek massaal op zijn hand, dat genoot van deze humoristische intermezzo. Vervolgens volgden tracks Sinister Footwear en The Evil Prince. Op Dweezil, drummer Ryan en bassist Kurt Morgan, verliet de rest van de band vervolgens het podium. Wat volgde was een sensationele uitvoering van Apostrophe. Kurt liet zien dat hij een geweldenaar is op de bas. De band kwam terug voor mijn favoriet Montana. Dit was het moment waarop zanger Ben Thomas het publiek Yippy-Ty-O-Ty-Ay kon laten zingen en alle varianties die hierop denkbaar waren inclusief gejodel. Dit was de aanzet voor Dweezil om de band voor te stellen en het publiek te bedanken. Na twee uur spelen zat de show erop.

Luid applaus leidde de toegift in van Zappa Plays Zappa. Er was ruimte voor uiteindelijk nog een half uur puur genieten van de tracks Cosmik Debris en I'm the Slime. Tussendoor vertelde Dweezil het publiek wat zijn bedoeling met Zappa Plays Zappa was. Hij zag overal waar ze optraden dat ze goed slaagden in de opzet om een jonger publiek te bereiken. Het bewijs was ook in TivoliVredenburg geleverd. Dweezil vroeg een jonge gast het podium op te komen. Deze jongen bleek 14 jaar oud te zijn en heette Schalk. Hij mocht met Dweezil gitaar spelen, waarbij het erop neerkwam dat Schalk aansloeg en Dweezil de grepen deed. Een mooi moment. Na 2,5 uur was de show echt ten einde.

Dweezil en Schalk

Ja, ik ben fan van Zappa's muziek, dus ik ben niet geheel objectief als het aankomt op het beoordelen van dit concert. Maar ik weet zeker dat mensen die geen liefhebbers zijn, maar wel 'verstand' hebben van muziek, zouden beamen dat het stuk voor stuk topmuzikanten zijn die op het podium stonden. Echte vakmensen, met passie voor muziek. Passie voor Zappa welteverstaan. Ik kan zelf geen noot lezen, maar als ik zie hoe die muzikanten hun instrument bespelen, en dit vergelijk met talloze optredens van andere bands, dan zijn de leden van Zappa Plays Zappa wel 'the top of the bill'. Kortom, het was een genot!

Voetnoten

1 Dweezil Zappa, 'ZPZ. Band bio' (geraadpleegd 19-10-2015; http://www.dweezilzappaworld.com/pages/zpz-section).

2 Rolling Stone, '50 Greatest Prog Rock Albums of All Time. 18. Frank Zappa and The Mothers of Invention, 'One Size Fits All'(1975)' (geraadpleegd 19-10-2015; http://www.rollingstone.com/music/lists/50-greatest-prog-rock-albums-of-all-time-20150617/frank-zappa-and-the-mothers-of-invention-one-size-fits-all-1975-20150617) en AllMusic Review by François Couture, 'Frank Zappa and The Mothers of Invention: One Size Fits All' (geraadpleegd 19-10-2015; http://www.allmusic.com/album/one-size-fits-all-mw0000202351).

Plaats een reactie

U plaatst een reactie als gast U kunt hieronder inloggen